Buğday   (xiao mai)

Semen Triticum aestivi

Arabça adı:ھىنتە

Farsça adı:  گەندەم

Orduca adı:گىيون

İngilizce adı:  wheat

Botanik Tanımı: Buğdaygiller ailesinden buğdayın tohumu ya da unudur. Meyvesi olgunlaştığında toplanıp tohumu ayrılarak elde edilir.

Bitkisi Triticum aestivum L.’dır. işbu bitki meşhur tek yıllık ya da iki yıllık otsu tahıldır. Boyu 60-100cm civarında, gövdesi dik, genelde 6-9 arasında eklem bulunur. Yaprak kılıfı parlak, yaprak dili perdeli,kısa, küşüktür. Yaprak ayası yassı,mızraksı ,uzunluğu 15-40cm, genişliği 8-14mm, ucu sivri, kını köşeli yuvarlaktır.  Çiçekler, küçük başakçıklardan (spikula) meydana gelmiş bileşik başak (spika) veya panikula (bileşik salkım) teşkil ederler. Uzunluğu 3-10cm,her bir küçük başakta 3-9 tane çiçek vardır, küçük başak eklem arası yaklaşık bir milimetredir. Pulları kısa,kalın,5-9 tane boyuna damarları var. Çiçeğinin dış kabuğu perde gibi,biraz yarılmış, ucu dişsi. Erkek organları (stamen) genellikle 3’tür.  Stigma (kabul organı) iki kollu ve tüylüdür. Yumurtalık (ovaryum), 1 karpele (meyve kabuğu) indirgenmiştir. Buğday taneleri tohuma benzemekle beraber hakikatte birer meyvedir. Meyve kabuğu (perikarp) tohum kabuğu (testa) ile yapışmış durumdadır. Meyve uzunluğu yaklaşık 6mm. Çiçekleme nisan, mayıs aylarında; meyve vermesi mayıs,haziran aylarındadır.

Nerde yetişir: ülkemizin çeşitli bölgelerinde yetişir.

İşbu bitkinin tohumu Uygur tıbbında farsça “hinte” adında ilaç olarak kullanılır.

Bitki ilacı şekli: meyvesi ovalsi, uzunluğu 2-6mm, kalınlığı 1,5-2,5mm’dir. Yüzeyi sarı ya da hafif bordo renklidir.göbeğinde uzun yarık vardır.serttir, bazıları yumuşak ama içi boştur. Kesme yüzeyi beyaz ya da hafif sarımsı bordodur. Nadir pullu ve çiçeksidir. Kokusuz, hafif tadı vardır. Kaliteli olanları dolgun, pürüzsüz,parlak oalanlarıdır.

Mizacı: 1.derecede sıcak, nem-kuruluğu dengeli

Etkisi: insanların en önemli gıda maddesidir. Besin değeri yüksek, kilo aldırır, derini parlatır,sürdürür.

Kullanım yerleri: öksürük, vücut zayıflığı için kullanılır.

Kullanım şekli: buğday ile badem çekirdeğiyle yemek hazırlanıp yenirse yukarıda bahsettiğimiz rahatsızlıklara iyi gelecektir.

Tıpta buğday nişastası karışık terkipli ilaçlara eklenir. Buğday ezilip saç dibine, sivilcelere sürülse iyi gelecektir.

Unundan hamur yapılıp sarılsa şişlik gider,  unundan  yemek hazırlanır.

Kullanım Miktarı: uygun miktarda kullanılır.

Yerine kullanılabilecekler: Semiz ot

Yan etkisi: fazla tüketilirse mideyi şişirir.

Düzeltici: sirke