Semiz ot  (ma chi xian)

Herba portulacae

Arapça adı: بەقلەتۇلھۇمقا  

Farsça adı: خۇرفە 

Orduca adı: خورفە 

İngilizce adı:  Herb of purslane

Botanik Tanımı: Semizotu, semizotugiller familyasından bir bitki olup yaz ve sonbaharda bütün ot toplanılıp yıkayıp kurutulup saklanır.

Bitki Portulaca oleracea L.’dir.tek yıllık etli otsu bitkidir.tüysüz, boyu 20-30cm kadar, gövdesi silindir şekilli,dibinden dallanmaya başlar ve dört tarafa yayılır. Güneşe bakan yüzü genelde hafif bordosu kırmızı ya da mor. Yaprakları  sırayla ya da karşılıklı dizilir,sapı kısa, ayası kalın, etli,ters yumurta yada ters kaşık şeklinde olup, uzunluğu 1-3cm ,en 5-10cm kadardır.ucu yuvarlak, tam kenarlıdır. Ön yüzeyi kuyu yeşil, ters yüzeyi koyu kırmızı renklidir. Çiçeği erkek,dişi organları bir arada, küçük, sarı renklidir. Genelde 3-5 adet çiçek bulunur. yaprak tabanından toplu olarak çıkar. Çanak yaprağı iki, karşılıklı yerleşmiştir. Taç yaprakları beş adet, ters kal şeklinde, girintilidir. Erkek başçığı 8-12 adet, sarı renklidir; dişi organı bir adet, tohum taslağı aşağıya yerleşmiş, tek gözlüdür. Dişicik borusunun ucunda 4-6 yarık bulunur. Meyvesi huni şekilli, kısa, kahverengindedir. Tohumu çok,koyu kahve rengi, yüzeyinde küçük noktalar bulunur. Çiçekleme mevsimi mayıstan eylüle kadar; meyve mevsimi ise hazirandan ekime kadardır.

Nerde yetişir: ülkemizin çeşitli bölgelerinde,  Şincan’ın her yerinde yetişir.

İşbu bitkinin tüm otu Uygur tıbbında “hurfe” adında, tohumu ise “tohumu hurfe” adında ilaç olarak kullanılır.

Bitki ilacı şekli: kurutulmuş bütün ot birbirine girmiş buruşmuştur. Gövdesi ince ve spiral olup uzunluğu yaklaşık 15cm’dir. Yüzeyi sarımsı kahve rengi ve yeşilsi kahve rengidir. Boyuna belirgin yarık mevcuttur. Hassastır kolay kırılır.kırılan yüzeyinin ortası sarımsı beyazdır. Yaprakları çoktur, kuru yada kırıktır. Kuyu yeşil ya da kuyu kahverengidir. Dallarının ucunda genelde elipsi meyvesi ya da yarık kalıntıları bulunur. Meyvesinin içinde bir çok küçük tohumlar bulunur. Tadı biraz acı hem yapışkanlıdır. Bitkisi küçük, taze, çok yapraklı, açık yeşil renkte olanları kaliteli sayılır.

İçindeki kimyasal maddeler: semiz ot bitkisinde büyük oranda Noradrenaline ve potasyum tuzları (potasyum klorid,potasyum sülfat, potasyum nitrat ) bulunur. Taze otu %1 oranında potasyum tuzu içerirken, kurutulmuş ot ise %17 oranında potasyum tuzu içerir. Bundan başka Dopamine, elma asidi, limon asidi, glutamik asit, asparginik asit, alanin bambu şekeri, üzüm şekeri,glukoz içerir. Her 100g yenilebilir bitkide 2-3g kadar protein, 0,5g yağ, 3g şeker, 0,7g selüloz, 85mg kalsiyum, 56mg fosfor, 1,5mg demir, 2,23mg karotin, 23mg vitamin C bulunur; tüm otunda gene alkolid, komarin türevleri, flavunlar, glukozitler bulunur.

Farmakolojik etkisi: antibakteriyel etkisi:deney tüpünde 1:4 oranlı çözeltisinin E.coli’nin üremesini engellediği gözlemlenmiştir. her millilitresinde18,5-37,5 arasında etken madde bulunan su kaynatmasının birkaç çeşit bakterilerin üremesini engellediği ama semiz ot ile birkaç defa bertaraf edildikten sonra dayanıklılık kazandığı belirlenmiştir. Staphylococcus aureus, streptokoklar’a karşı etkisi de görülmüştür. Bazı patojen mantarlara da farklı düzeyde etki gösterirler.

Mizacı: 1.derecede nem soğuk

Etkisi: ateş düşürme, küçük abesti kolaylaştırma, ağrı kesme özellikleri vardır.

Kullanım yerleri: çeşitli ateş, idrar kesilme, bağırsak kurdu, sıcaklıktan olan ateş, baş ağrısı, şiddetli susuzluk, idrarda yanma gibi hastalıkların tedavisi için kullanılır.

Kullanım şekli:  semiz ot tek başına ya da et ile beraber pişirilerek yemek olarak tüketildiğinde sıcaklıktan olan safravi hildin artması, kan kaynaklı ateş, idrarda yanma, nefes yetmezlik gibi rahatsızlıklara iyi gelir.

Yaprağı kaynatılıp suyunda yıkanırsa sıcaklıktan olan baş ağrısını, pişirilerek tüketilirse el-bacakların ağrısını dindirir.

Yapraklar kurutulup ,ezilip,çocukların ağzındaki yaralara serpilse iyileşir. Son araştırmalara göre düzenli olarak semiz ot tüketimi diyabet riskini büyük oranda azalttı bildirilmiştir. 

Kullanım Miktarı: 5-10g kadar kullanılır.

Yerine kullanılabilecekler: kıvırcık tohumu, kabak tohumu

Yan etkisi: dalağa zararlı.

Düzeltici: Nane