Bulbus allium cepae (lat.), Piyaz (uyg.), Onion (ing.), Besel (arab.), Piyaz (fars.), Yang cong (çin.)

Soğangiller ailesindeki bitkinin yumrusudur. Çok yıllı saplı bir bitki olup keskin hoş kokuludur, başı büyük ve yuvarlaktır. Dış kısmı kırmızımsı kabukla sarılmıştır. Yaprakları silindir şeklinde ortası delik olup uzunluğu 25-50 cm dir. Çapı 1-1,5 cm dir, ortadan aşağısı daha kalındır, yeşil rengi beyaza döner. Çiçek dallarının yüksekliği 1 m ye kadar ulaşır. Dalları silindir şekilli ortası delik, ortadan aşağı doğru büyük olup çapı 3 cm ye ulaşır. Şemsiyeye benzeyen çiçek silsilesi yuvarlaktır. Çiçek sapının uzunluğu 2,5 cm yi geçmez. Tohumluk kısmı üstte olup üç köşeli, üç odalıdır. Kese boynu ip gibidir. Bu kese kozalak meyvesi olup, içinde çok miktarda tohum vardır. Tohumu oval, siyahtır. Çiçek mevsimi haziran ve temmuzdur.

Kimyasal içeriği; kokulu maddelerden thiol, methyldisulfide, allyldisulfide, az miktarda citrate bulunur. Elma asidi tuzu, malate vs içerir ve çok miktarda amino asitler ve karotin vardı.

Farmakolojik etkileri; yetişkin bir insan 60 gr yağda pişirilmiş soğanı her gün yerse, kan plazma kolesterolü yükselir. Soğan, lifli proteinlerin çözülmesini yükseltir. Arterlerin aterosklerozunu tedavi eder.

Hayvanlarda yapılan tecrübede mide bağırsak yollarının esneme gücünü yükseltip, boşaltımı çoğaltır. Bundan dolayı bağırsakta zayıflıkta ve dizanterinin sebep olmadığı bağırsak iltihabında kullanılır. Bakteri öldürücü etkiye sahiptir.

Halk arasında idrar söktürücü ve balgam söktürücü olarak kullanılır.

Tabiatı; ikinci derecede sıcak, birinci derecede kurudur. Biraz nem vardır.

Özellikleri; ödem söktürücü, hazımı iyileştirici, besinleri çözücü, parçalayıcı, balgam sökücü, temizleyip parlatıcı, cinsel isteği artırıcı, enfeksiyon önleyici, adet ve idrar söktürücüdür.

Kullanım alanları; baygınlıkta, kalp hastalıkları, idrar zorluğu, adet zorluğu, kesik kesik öksürük, cinsel zayıflık ve göz hastalıklarının tedavisinde kullanılır.

Kullanım usulü; en çok yemeklerde kullanılır. Soğanın kaynatılmış suyu damla damla idrar yapmayı düzeltir. Çiğ yendiğinde adet ve idrar söktürür, büyük abdesti yumuşatır, göz hastalıklarını tedavi eder. Soğanın sıkılmış suyuna kaynatılıp bal ve kaymak konsa cinselliği güçlendirir. Soğan köze gömülüp pişirilse sıkılan suyuvücutta ödeme, siyah lekelere beyaz lekelere sürülse faydalı olur, dış hemoroidi temizlemek için dıştan sürülür.

Eski zamanlarda vebadan korunmak için çiğ soğan kullanıldığı söylenir.

Soğanın sıkılmış suyuna bal konup içilse kısa öksürüğe iyi gelir.

Uzun seyahatlerde hava değişimine, gidilen bölgenin havasına uyum sağlamaya yarar.

 Soğanın sıkılmış suyundan hergün iki kaşık (10 mm) içilirse kalbi besleyen damarları açar.

Soğanı ezerek bayılmış kimseye koklatılırsa ayıltır; histeri hastalığında önemlidir.

Soğanın közde pişmişi ılık olarak sürülse ödemi dağıtır.

Kullanım miktarı; soğan suyu günde 20-30 mg.

Zararları; kuru ve sıcak mizaclı kimselere zararlıdır. Fazla kullanıldığında unutkanlık yapar. Vücutta ve başta gaz üretir.

Islahı; sirke, tuz, bal, nar suyu.