Arapça ismi: Selem, Kebar (سلم / كَبَر)
Farsça ismi: Bedh (بید)
Uygurca ismi: Kapar / Kebir Yiltizi (كاپار يىلتىزى / كەبىر)
Türkçe ismi: Kapari Kök Kabuğu
İngilizce ismi: Bark of Common Caper
Bu, kepe (gebre/kapari) ailesindeki tüşümlük (bitki türü) bodur çalı söğüdünün kökünün kabuğu olup, güzde (sonbaharda) toplanıp alınır.
Aslı tüşümlük (bitki türü) bodur çalı söğüdüdür — (Capparis spinosa L) — olup, ona Çince ci shan gan (刺山柑) veya lao shu gua (老鼠瓜) denilir.
Bu, pürüzlü/dikenli bir çalı olup, uzunluğu bir ila iki metredir. Kökleri kalın, kabuğu kalınca, sarımtırak beyaz renkte olur. Taze dallarının rengi grimsi yeşil olup, üzerinde yumuşak tüycükler bulunur, sonradan tüyleri dökülür. Yaprakları nöbetleşe dizilir, yuvarlak ve incedir, yuvarlakça şekildedir, küçük yumurta şeklinde veya ters yumurta şeklinde olup, uzunluğu bir ila beş santimetredir, genişliği ise bir ila dört yarım santimetredir.
Ucu tarafı yumuşak, yükselerek (kabarıp) çıkan kısa sivri uçlu, dibi yuvarlak, bütün (kenarları düz), her iki yüzü de tüyüzdür. Yaprak sapının uzunluğu 2-20 milimetredir. Yaprak koltuğunda dikenimsi bir yapı bulunur. Çiçekleri tek tek yaprak koltuğundan çıkar; çapı 2-3 santimetredir. Çiçek sapının uzunluğu yarım ile dört santimetre arasındadır ve tüysüzdür. Çanak yaprağı (kaliksi) yumurta şeklinde olup dış yüzü tüysüzdür; iç yüzü ise başlangıçta (körpeyken) tüylü olup sonradan tüysüz hale gelir. Çiçek tacı veya yaprağı beyaz, pembe veya mora çalan kırmızı renktedir, ters yumurta şeklindedir. Atılgan (stamen) çoktur, sapının uzunluğu 2 santimetredir. Meyvesi elips şeklindedir, uzunluğu yarım ile 4 santimetre, genişliği ise yarım ile 3 santimetre arasındadır. İç kabuğu kan kırmızısı rengindedir, çekirdeği (tohumu) çok olup, bu (bitki) koyu kahverengi sebze (ürün) kavununa benzer; tadı acıdır.
Yetiştiği Yerler
Bu bitki aslen ülkemizin Sincan (Doğu Türkistan), ayrıca Kaşgar yerlerinden çıkar. Yine İran, Hindistan gibi yerlerden de çıkması mümkündür.
Bu bitkinin kök kabuğu “Pust-i Bedh-i Keber” adıyla ilaç olarak kullanılır. Yine meyvesi, çiçeği, yaprağı ve tohumu da kullanılır.
İlaç Materyalinin Şekli
Kökü büyük, kalın, kabuğu kalınca, sarımtırak beyaz renktedir. Bu kök kuruduktan sonra içindeki odunsu kısımdan ayrılıp gider. Tadı acı ve keskin olup, dilde bir miktar yanma hissi (karıncalanma) bırakır.
Temel Kimyasal Bileşimi
Tohumunun içeriğinde ferulik asit (Ferulic acid) ve mironik asit (Myronic acid) bulunur, ayrıca yağ vardır.
Kök kabuğunun içeriğinde rutin (Rutin), içinde bir tür sarımsak tadında uçucu madde; yaprağı ve çiçeğinin içeriğinde rutin, karbonik glukonat (glukozit) ve meyvesinde asit (ekşi madde), sarımsak kokusu olan bir tür madde; yine bir tür uçucu nitelikte keskin/uyarıcı maddeler vardır.
Tabiatı
İkinci derecede kuru-sıcaktır.
Özelliği
Tıkanıklıkları açma, şişlikleri dağıtma, yelleri (gaz ve ağrıları) giderme, balgamı sökme, idrar söktürme, balgamı temizleme, sevdayı (melankoli/kara safra) ve şişmiş hıltları (vücut sıvılarını) çekip çıkarma özelliklerine sahiptir.
Kullanım Alanları
Felç, yüz felci (lakva), sinirlerin gevşemesi, eklem ağrıları, siyatik (olturguç nerva) ağrısı, dalak hastalıkları, soğuk şişlikler, fare ısırığı yarası, hemoroid (behehek), tüberküloz (temeretke) gibi hastalıkları tedavi etmekte kullanılır.
Kullanım Usulü
Dışarıdan sürülerek (haricen) yaprağı taze olarak lapa yapılıp konulur. Kabuğu çiğnenirse, dalaktaki yaş hıltları (sıvıları) çekip çıkarır, diş ağrısını dindirir. Dalaktaki tıkanıklıkları açar. Kabuğunu sirkede kaynatıp ağzını çalkalarsa diş ağrısını dindirir. Kabuğunun kaynatılmış suyuyla başını yıkarsa saç bitini yok eder. Sümbül, özerlik (üzerlik), öd ağacı (üstühuddus) gibi maddelerle karıştırıp kullanılırsa böbrek ağrısını dindirir. Göğüste birikmiş bozuk hıltları (sıvıları) dışarı atar ve bunun tuzlanmışını nefes darlığı için merhem yaparlar. Kaynatılmış suyu ile gargara yapılırsa nefes yollarındaki balgamı dışarı çıkarır. Kaideye (usulüne) göre lapa yapıp sürülürse dışarıdaki şişlikleri kurutur, yelleri (gaz ve ağrıları) dağıtır, dalağı yumuşatır, acı sevdayı (kara safra) söktürür, bağırsaktaki kurtları öldürür, idrar söktürür, hayız (adet) söktürür, cinsel gücü (bağı) artırır.
Bal, tuz ve sirke gibi şeylerle karıştırıp ilaç hazırlayıp yerse dalağı yumuşatır, dalak hastalıklarını iyileştirir. İçi sürer (ishal yapar), idrar söktürür, dalağın içindeki koyu sevda (kara safra) maddelerini dışarı çıkarıp dalağın sağlığını düzeltir. Karabiber ve anason ile birlikte yerse, soğuktan dolayı karaciğerde oluşan tıkanıklıkları açar. Tütünü ile hemoroidi (basuru) tütsülerse veya hemoroide merhem yapılırsa dindirir. Bunu tatlandırmadan (acı haliyle) yerse merhem etkisi daha fazla olur. Yaprağını ezip sürse uyuz, yerlik (kronik cilt lekesi), kabarcık, hemoroid ve başka her türlü sert şişlikler için etkili bir merhemdir. Suyunu diz kapağı ağrısı, kalça ağrısı ve bel bölgesi ağrısı için merhem yapıp kullanırlar. Ayrıca kendisini fare ısırığı yarasına yakı (zımad) yaparlar. Çiçeği ikinci derecede kuru-sıcaktır.
Yetiştiği Yerler
Bu bitki aslen ülkemizin Sincan (Doğu Türkistan), ayrıca Kaşgar yerlerinden çıkar. Yine İran, Hindistan gibi yerlerden de çıkması mümkündür.
Bu bitkinin kök kabuğu “Pust-i Bedh-i Keber” adıyla ilaç olarak kullanılır. Yine meyvesi, çiçeği, yaprağı ve tohumu da kullanılır.
İlaç Materyalinin Şekli
Kökü büyük, kalın, kabuğu kalınca, sarımtırak beyaz renktedir. Bu kök kuruduktan sonra içindeki odunsu kısımdan ayrılıp gider. Tadı acı ve keskin olup, dilde bir miktar yanma hissi (karıncalanma) bırakır.
Temel Kimyasal Bileşimi
Tohumunun içeriğinde ferulik asit (Ferulic acid) ve mironik asit (Myronic acid) bulunur, ayrıca yağ vardır.
Kök kabuğunun içeriğinde rutin (Rutin), içinde bir tür sarımsak tadında uçucu madde; yaprağı ve çiçeğinin içeriğinde rutin, karbonik glukonat (glukozit) ve meyvesinde asit (ekşi madde), sarımsak kokusu olan bir tür madde; yine bir tür uçucu nitelikte keskin/uyarıcı maddeler vardır.
Tabiatı
İkinci derecede kuru-sıcaktır.
Özelliği
Tıkanıklıkları açma, şişlikleri dağıtma, yelleri (gaz ve ağrıları) giderme, balgamı sökme, idrar söktürme, balgamı temizleme, sevdayı (melankoli/kara safra) ve şişmiş hıltları (vücut sıvılarını) çekip çıkarma özelliklerine sahiptir.
Kullanım Alanları
Felç, yüz felci (lakva), sinirlerin gevşemesi, eklem ağrıları, siyatik (olturguç nerva) ağrısı, dalak hastalıkları, soğuk şişlikler, fare ısırığı yarası, hemoroid (behehek), tüberküloz (temeretke) gibi hastalıkları tedavi etmekte kullanılır.
Kullanım Usulü
Dışarıdan sürülerek (haricen) yaprağı taze olarak lapa yapılıp konulur. Kabuğu çiğnenirse, dalaktaki yaş hıltları (sıvıları) çekip çıkarır, diş ağrısını dindirir. Dalaktaki tıkanıklıkları açar. Kabuğunu sirkede kaynatıp ağzını çalkalarsa diş ağrısını dindirir. Kabuğunun kaynatılmış suyuyla başını yıkarsa saç bitini yok eder. Sümbül, özerlik (üzerlik), öd ağacı (üstühuddus) gibi maddelerle karıştırıp kullanılırsa böbrek ağrısını dindirir. Göğüste birikmiş bozuk hıltları (sıvıları) dışarı atar ve bunun tuzlanmışını nefes darlığı için merhem yaparlar. Kaynatılmış suyu ile gargara yapılırsa nefes yollarındaki balgamı dışarı çıkarır. Kaideye (usulüne) göre lapa yapıp sürülürse dışarıdaki şişlikleri kurutur, yelleri (gaz ve ağrıları) dağıtır, dalağı yumuşatır, acı sevdayı (kara safra) söktürür, bağırsaktaki kurtları öldürür, idrar söktürür, hayız (adet) söktürür, cinsel gücü (bağı) artırır.
Bal, tuz ve sirke gibi şeylerle karıştırıp ilaç hazırlayıp yerse dalağı yumuşatır, dalak hastalıklarını iyileştirir. İçi sürer (ishal yapar), idrar söktürür, dalağın içindeki koyu sevda (kara safra) maddelerini dışarı çıkarıp dalağın sağlığını düzeltir. Karabiber ve anason ile birlikte yerse, soğuktan dolayı karaciğerde oluşan tıkanıklıkları açar. Tütünü ile hemoroidi (basuru) tütsülerse veya hemoroide merhem yapılırsa dindirir. Bunu tatlandırmadan (acı haliyle) yerse merhem etkisi daha fazla olur. Yaprağını ezip sürse uyuz, yerlik (kronik cilt lekesi), kabarcık, hemoroid ve başka her türlü sert şişlikler için etkili bir merhemdir. Suyunu diz kapağı ağrısı, kalça ağrısı ve bel bölgesi ağrısı için merhem yapıp kullanırlar. Ayrıca kendisini fare ısırığı yarasına yakı (zımad) yaparlar. Çiçeği ikinci derecede kuru-sıcaktır.